Gospodarka > Samorząd

Trzy ostatnie Raporty o stanie Miasta Kwidzyna oddaliśmy pod lupę sztucznej inteligencji. AI dostała rolę bezstronnego recenzenta: miała zapomnieć o lokalnych sporach, politycznych sympatiach i wyniku głosowań, a ocenić wyłącznie to, co znalazła na kartach dokumentów. Nie szukaliśmy najbardziej efektownej okładki ani najgrubszej publikacji. Chcieliśmy wiedzieć, który z raportów najlepiej opowiada mieszkańcom o ich mieście. Werdykt okazał się jednoznaczny.

Pomysł na takie porównanie nie wziął się znikąd. Trzy kolejne raporty powstawały bowiem w wyjątkowo różnych okolicznościach. Dokument za 2023 rok opisuje ostatni pełny rok poprzedniej władzy. Raport 2024 dotyczy roku przejściowego - rozpoczętego przez jedną ekipę, a kończonego już przez następną. Dopiero raport za 2025 rok opisuje pierwszy pełny rok działania nowych władz. Co równie ważne, ciężar opracowania kolejnych dokumentów spoczywał na różnych zespołach.

Powstała więc trochę niezamierzona samorządowa trylogia. Bohater jest ten sam - Kwidzyn. Zmieniają się lata, liczby i wydarzenia, ale przede wszystkim zmienia się sposób opowiadania. I właśnie tę różnicę AI zauważyła szybciej niż jakiekolwiek rozbieżności w tabelach.

Pierwszy tom: urząd mówi do urzędu

Raport za 2023 rok jest najbardziej klasyczny. Już spis treści prowadzi czytelnika przez informacje finansowe, budżet obywatelski, mienie komunalne, realizację polityk, programów i strategii, uchwały Rady Miejskiej, współpracę samorządową i dopiero później przez szerzej rozumiane zagadnienia społeczne.

To dokument solidny. I z czasem właśnie za tę solidność zaczęliśmy go bardziej doceniać. Przykład? Demografia. Autorzy nie ograniczają się do jednej liczby. Pokazują dziesięcioletni szereg 2014–2023, osobno dane miejskie i GUS, podział na kobiety i mężczyzn. Czytelnik może sam zobaczyć systematyczny spadek liczby mieszkańców. Finanse przedstawiono równie konkretnie. Dowiadujemy się o zadłużeniu, udziale dochodów własnych, poziomie wydatków majątkowych, wykonaniu budżetu i otrzymujemy listę najważniejszych inwestycji wraz z ich kosztami.

Problem polega na czymś innym. Autorzy przekazują czytelnikowi informacje, ale rzadko pomagają mu je przeczytać. To trochę jak dobra encyklopedia. Wszystko w niej znajdziemy, tylko trzeba wiedzieć, czego szukamy. Raport 2023 jest więc najbardziej urzędowy z całej trójki. Nie uwodzi formą, nie próbuje prowadzić narracji, nie udaje magazynu. Jego siłą są porządek i konsekwencja. Słabością - wysoki próg wejścia dla mieszkańca, który nie zna administracyjnego języka.

To dobry dokument. Jeszcze niekoniecznie dobra lektura.

Drugi tom: urząd odkrywa czytelnika

I wtedy przychodzi rok 2024. Już spis treści pokazuje, że ktoś postanowił przewrócić stolik. Zamiast klasycznych urzędowych działów pojawiają się: „My i nasze życie”, „Nasza przestrzeń”, „Nasz rozwój i gospodarka”, „Nasz budżet i stan finansów”, „Nasza organizacja”.

To nie jest tylko zabawa nazwami. Zmienia się perspektywa. Raport przestaje być zbudowany według logiki dokumentów i kompetencji urzędu, a zaczyna według logiki mieszkańca: gdzie żyjemy, jak wygląda nasza przestrzeń, jak rozwija się miasto, w jakiej jest kondycji finansowej. Burmistrz we wstępie pisze wprost, że nowa forma została przygotowana także dla osób, które po taki dokument sięgają po raz pierwszy. Raport ma być nie tylko kompendium, ale również „narzędziem dialogu”.

Najważniejsze jest jednak to, że na kolejnych stronach ta deklaracja nie pozostaje wyłącznie ładnym zdaniem. Weźmy demografię. Zamiast pozostawić czytelnika sam na sam z tabelą, autorzy mówią od razu: w ciągu roku Kwidzyn stracił 462 zameldowanych mieszkańców. Pokazują również urodzenia i zgony, kierunki migracji oraz zwracają uwagę na utrzymujący się od kilku lat ujemny przyrost naturalny.

Jeszcze ciekawiej robi się przy pomocy społecznej. Raport wykorzystuje zestawienia obejmujące wiele lat: liczbę korzystających z pomocy, dodatki mieszkaniowe, usługi opiekuńcze, świadczenia czy liczbę pracowników socjalnych. Dzięki temu odbiorca nie dowiaduje się tylko „ile było”. Może zobaczyć „co się zmienia”. To ogromna różnica.

Nawet Kwidzyński Budżet Obywatelski, który w urzędowym wydaniu mógłby zostać zamknięty w tabeli projektów, zamienia się w serię czytelnych infografik. Widać liczbę głosujących i oddanych głosów, udział kobiet i mężczyzn, urządzeń mobilnych oraz komputerów czy liczbę kart ważnych i nieważnych. I właśnie tutaj znajdujemy największą zaletę raportu 2024: dane nie są wyłącznie podane. Zaczynają pracować dla czytelnika.

Raport wciąż pozostaje dokumentem urzędowym, ale nie zmusza mieszkańca, aby na czas lektury sam został urzędnikiem.

Trzeci tom: rewolucja dostała hamulec

Raport za 2025 rok miał teoretycznie najlepszą pozycję startową. Autorzy mogli wykorzystać doświadczenie poprzedniej edycji, poprawić jej słabości i zrobić kolejny krok. Tymczasem stało się coś zaskakującego. Raport 2025 jest bardziej zachowawczy.

Nie gorszy. Nie uboższy. W niektórych miejscach wręcz merytorycznie odważniejszy. Ale jako pomysł na publikację robi krok w stronę klasycznego dokumentu. Zamiast pięciu charakterystycznych przestrzeni z roku 2024 otrzymujemy piętnaście tradycyjnych działów: miasto i mieszkańcy, oświata, kultura, sport, wsparcie społeczne i kolejne sektory działalności samorządu. 

Paradoks jest więc ciekawy: największą redakcyjną rewolucję przyniósł raport opisujący rok przejściowy, a nie pierwszy pełny rok nowych władz. A przecież właśnie po zmianie wieloletniej władzy oczekiwanie nowego otwarcia było szczególnie naturalne.

Nie oznacza to, że 2025 nie wnosi niczego nowego. Wręcz przeciwnie. Fragment dotyczący demografii jest jednym z najlepszych w całej trylogii. Autorzy już nie tylko pokazują spadek liczby mieszkańców. Piszą otwarcie o „narastającym kryzysie demograficznym”, wskazują spadek liczby urodzeń z 388 w 2017 roku do zaledwie 150 w 2025 i próbują nazwać jego przyczyny. To właśnie jest kierunek, który warto zachować.

Raport nie powinien jedynie mówić, co się wydarzyło. Powinien czasami mieć odwagę powiedzieć również, co z tego wynika. Niestety 2025 pokazuje również, jak ważna przy takiej publikacji jest końcowa redakcja. We wstępie do raportu za 2025 rok czytamy, że „Rok 2024 był czasem wymagającym…”. To oczywiście zwykłe przeoczenie, najpewniej pozostałość po wcześniejszej wersji tekstu. Ale właśnie dlatego jest tak wymowne.

Raport może mieć świetne dane, fotografie, wykresy i estetyczny skład. Na końcu ktoś musi go jeszcze przeczytać jak książkę przed drukiem. Podobne drobne niedopatrzenie widać w części finansowej, gdzie dwa ważne wskaźniki - udział dochodów własnych oraz wydatków majątkowych - powtarzają się w warstwie tekstowej bezpośrednio po sobie.

Nie dyskwalifikuje to raportu. Pokazuje jednak, że atrakcyjna forma nie zastąpi redaktorskiego oka.

A zwycięzca może być tylko jeden

Przed rozpoczęciem tej pracy celowo nie podpowiadaliśmy sztucznej inteligencji, który raport sami uważamy za najlepszy. Chodziło właśnie o to, aby nie stworzyć efektownego uzasadnienia wcześniej przyjętego werdyktu. Po analizie trzech dokumentów AI wskazała raport za 2024 rok.

Nie wygrał dlatego, że ma najładniejszą okładkę. Nie dlatego, że zawiera najwięcej infografik. Wygrał dlatego, że jego autorzy najpełniej zrozumieli, że odbiorcą raportu nie jest przeciętny czytelnik.

Dokument za 2023 rok pozostaje wzorem administracyjnej konsekwencji. Z raportu 2025 warto przejąć odwagę interpretowania niektórych danych, czego najlepszym przykładem jest demografia. Ale gdyby przyszłym autorom raportu za 2026 rok można było położyć na biurku tylko jedną z trzech poprzednich edycji, wybralibyśmy właśnie 2024.

Nie do skopiowania. Do przeczytania. Bo najlepszy raport o stanie miasta nie jest najgrubszy ani najbardziej efektowny. Jest tym, po którego przeczytaniu mieszkaniec rozumie swoje miasto trochę lepiej niż przed lekturą. I właśnie w tej konkurencji rok 2024 wygrał zdecydowanie.

Od redakcji

Dla pełnego obrazu musimy dodać, że Raport o stanie Miasta Kwidzyna za rok 2024 był przygotowywany przez zespół pracowników Urzędu Miejskiego w Kwidzynie pod kierownictwem ówczesnego Zastępcy Burmistrza Miasta Kwidzyna ds. Rozwoju – Marka Sidora.